Keuzedelen

Themabijeenkomst programmeren keuzedelen

19 sep , 2017  

Op donderdag 6 juli kwam een aantal geïnteresseerden vanuit scholen samen, om met elkaar, de MBO Raad en de regieorganisatie in gesprek te gaan over het programmeren van keuzedelen. Hoe doen scholen dat? Welke manieren zijn er? Wat is hier lastig aan en wat zijn mogelijke oplossingen? Het resultaat van het gesprek is live gevat in een aantal tekeningen die wij graag met jullie delen! 

Bij het programmeren van keuzedelen blijkt het vooral zoeken naar hoe dit zo efficiënt mogelijk in te richten. Op zo’n manier dat het programmeren in dienst staat van het bieden van zoveel mogelijk keuze aan de student. Wanneer keuzedelen zo geprogrammeerd kunnen worden dat er in plaats van een paar kleine groepjes één grote groep samengesteld kan worden, dan ontstaat er meer ruimte (financieel en in uitvoering) om een breder aanbod van keuzedelen samen te stellen. En dat komt de student ten goede!

Kaders of geen kaders?

Dat is de vraag. Sommige scholen zijn begonnen met centrale kaders als beheersmaatregel voor de uitvoerbaarheid van keuzedelen. Zij ervaren nu echter dat de behoefte per opleiding en per keuzedeel verschilt, daarom hebben zij de keuze inmiddels weer bij de teams gelegd.

Andere scholen hebben vanaf het begin af aan juist de verantwoordelijkheid bij de onderwijsteams gelegd. Zij mogen zelf bepalen hoe zij de onderwijstijd verdelen en of zij keuzedelen programmeren. Soms ontstaat dan juist vanuit de onderwijsteams de behoefte aan kaders. Want als de keuzedelen locatieoverstijgend kunnen worden aangeboden zijn de keuzedelen beter uitvoerbaar en kunnen studenten uit een breder aanbod kiezen. Er is vaak centrale sturing nodig om dat voor elkaar te krijgen.

Manieren om keuzedelen te programmeren

Er zijn verschillende manieren om keuzedelen aan te bieden. Tijdens de bijeenkomst zijn de volgende manieren geïnventariseerd. Centrale kaders (of juist niet), komen hier als rode draad in terug.

Lint

Bij lint wordt er gedurende langere tijd – bijvoorbeeld een schooljaar – iedere week een passend moment gevonden in het rooster voor het keuzedeel.


In de praktijk is de manier van programmeren vaak per team verschillend, omdat per opleiding een geschikt moment in het rooster moet worden gevonden. Het voordeel van deze aanpak is maatwerk: iedere opleiding kan een passende manier vinden voor de verschillende keuzedelen. Een nadeel is echter het gebrek aan efficiëntie: soms wordt een keuzedeel bij vijf verschillende opleidingen aangeboden en wordt er op vijf verschillende momenten en manieren onderwijs geboden. Een school kan er dan voor kiezen om beleid vast te stellen om efficiënt om te gaan met materiaal. Dan wordt voor eenzelfde keuzedeel bijvoorbeeld één examen gebruikt. De vraag is dan: welk examen past bij de verschillende opleidingen?

Blok

Scholen kunnen hun keuzedelen ook (gedeeltelijk of allemaal) in blok aanbieden. In een blok wordt een vast moment in het rooster gevonden voor het keuzedeel, bijvoorbeeld een vaste (mid)dag of week. In de praktijk wordt vaak voor blok gekozen zodat verschillende opleidingen de rest van het onderwijs om dat vaste moment kunnen plannen. Het voordeel van die aanpak is dat studenten van verschillende opleidingen gemakkelijker bij elkaar in de klas het betreffende keuzedeel kunnen volgen. Daarmee kunnen er grotere klassen worden samengesteld en is er minder inzet van docenten en beschikbare ruimtes nodig. Dat kan weer leiden tot meer ruimte voor extra keuzedelen en dus een breder aanbod voor de student om uit te kiezen.

In de uitvoering zijn behoorlijk wat uitdagingen. Opleidingen moeten de hele organisatie van het lesgeven op elkaar afstemmen (lesuren, pauzes, stagedagen etc.). Dat is moeilijk. Om tot afstemming te komen wordt er soms ruimte gezocht in avonden of weekenden. Van studenten wordt dan verwacht dat zij op andere momenten naar school komen. Of dat de student, afhankelijk van het keuzedeel dat hij/zij kiest, naar een andere locatie reist.



Vaste periode

Keuzedelen kunnen ook worden aangeboden in één vaste periode. Ongeacht het aantal sbu volgt de student in die periode zijn of haar onderwijs voor de keuzedelen. Studenten van verschillende opleidingen kunnen dan uit een breed aanbod kiezen. In de programmering betekent het dat studenten van verschillende leerjaren, niveaus en leerwegen bij elkaar in de klas zitten. Studenten lopen in die periode ook stage voor keuzedelen. Centrale kaders zijn dan van belang, zodat er die periode voor alle studenten tijd vrij is gemaakt en er bijvoorbeeld vaste stagedagen zijn bepaald.

Verweven in de kwalificatie

Keuzedelen kunnen ook verweven worden met het onderwijs dat gegeven wordt in het kader van de kwalificatie. Een nadeel is dat het voor de student niet altijd duidelijk is wanneer hij/zij onderwijs volgt voor de kwalificatie en wanneer voor het keuzedeel. Ook is de flexibiliteit beperkt bij het programmeren en dus ook in het aanbod in keuzedelen. Want als een keuzedeel niet te te programmeren is, wordt het niet opgenomen in het aanbod.

Aandachtspunten

Er kwamen twee overkoepelende aandachtspunten naar voren bij het programmeren. Eén daarvan is keuzedelen bij BBL-opleidingen. Daar spelen extra uitdagingen bij het programmeren van keuzedelen, omdat er rekening gehouden moet worden met de wens van het bedrijf over wanneer de student waar ruimte voor krijgt. De ander is het gebrek aan les- en/of examenmateriaal. Soms is de verwachting dat er bijvoorbeeld examenmateriaal beschikbaar komt en volgt de student het keuzedeel. Als blijkt dat de ontwikkeling van het materiaal toch niet op tijd klaar is, kan de student nog geen examen doen. Dat zal de student later in zijn/haar opleiding moeten doen. Dat is niet wenselijk voor de student, die dan in kortere tijd een zwaardere ‘keuzedelenlast’ krijgt.

Druk op administratie en systemen

Een zorgpunt dat werd benoemd is de druk die op de administratie en systemen komt te liggen bij het programmeren. Er is een veelheid aan informatie die moet worden verwerkt en de administratie wordt steeds complexer. Zo programmeren scholen regelmatig keuzedelen in de BPV maar is de administratie (BPVO/POK) niet altijd tijdig op orde te krijgen.

Wens voor de toekomst

Deelnemers aan de bijeenkomst hebben een wens voor de toekomst: de student maximale keuzevrijheid bieden. Om dat voor elkaar te krijgen, wordt een aantal dingen benoemd:

  • In gesprek
    Scholen moeten met elkaar in gesprek om kennis en
    ervaringen te delen. In vertrouwen en zonder bestuurlijke
    belangen.

  • Ruimte
    Van expliciet beleid naar impliciet beleid. Dat betekent dat er kaders zijn, maar er ruimte is om daarvan af te wijken en uit te proberen. Om dit op school voor teams mogelijk te maken zal de school daarin moeten ondersteunen en faciliteren.

  • Systemen
    Om de wens voor de student waar te maken, zit er ook een wens aan de systeemkant. Dat is één landelijk systeem waar het aanbod van keuzedelen in kan worden vastgelegd en studenten maximale keuzevrijheid hebben.

  • Programmeren
    Scholen geven aan dat het bieden van maximale keuzevrijheid mogelijk
    gemaakt  kan worden door keuzedelen in blokken te programmeren. Sommige scholen doen dit al, voor anderen is dit een stip op de horizon. In de uitvoering zitten hier behoorlijk wat uitdagingen. Er zijn namelijk gedragen centrale kaders voor nodig. Voor de ene school kan het makkelijker zijn om tot deze kaders te komen, dan voor anderen.


Goed op weg

Er is net een jaar ervaring opgedaan met het programmeren van keuzedelen. Een gemeenschappelijke les die geleerd is, is dat een aantal centrale kaders zal helpen om het onderwijs voor keuzedelen zo te programmeren dat de student maximale keuzevrijheid heeft. Wat die kaders precies zijn, en hoe streng deze moeten zijn, dat wordt steeds meer ontdekt maar zal geen “one size fits all” oplossing opleveren.



 

 
  • Delen
Wij gebruiken cookies om het bezoeken van onze website gemakkelijk en gebruiksvriendelijk te maken. Lees meer over cookies.