Keuzedelen

Keuzedelen in de praktijk – Terugkoppeling gesprekken Monitor Keuzedelen

20 jun , 2017  

Werken met een groeimodel, logistiek, processen en het examineren van keuzedelen. Dit zijn onderwerpen die je terugleest in deze algemene terugkoppeling van gesprekken die Herziening MBO met 26 scholen heeft gevoerd, in het kader van de Monitor Keuzedelen.

Afgelopen februari heeft de regieorganisatie Herziening MBO de eerste officiële rapportage van de Monitor Keuzedelen opgeleverd. Om meer context te kunnen geven aan de cijfers van de monitor hebben we alle besturen van deelnemende scholen uitgenodigd met de regieorganisatie in gesprek te gaan. Er zijn in maart, april en mei 2017 met in totaal 26 scholen gesprekken gevoerd, waarvan twee met niet-bekostigde scholen. Via dit artikel nemen we jullie mee in de algemene indruk die wij hebben gekregen uit deze gesprekken over het werken met keuzedelen in de praktijk. Dit artikel laat een algemene lijn zien, er zijn ook scholen met een ander(e) ervaring of standpunt.

Op een aantal onderwerpen: keuzedelen bij BBL-opleidingen, de naderende invoering van de slaag-/zakbeslissing en de koppeling tussen keuzedelen en kwalificaties hebben wij alle scholen expliciet bevraagd. Deze indrukken zijn verwerkt in een apart artikel.

Kiezen voor een groeimodel

De afgelopen periode hebben alle scholen (eerste) ervaring opgedaan in het werken met keuzedelen. Het ‘groeimodel’ zien we vaak terug: scholen beginnen dan klein en bouwen steeds verder uit. Zo wordt er nu nog vaker voor een beperkt keuzedelenaanbod gekozen én kiezen zij ervoor om in dat aanbod bijvoorbeeld meer generieke keuzedelen op te nemen dan uiteindelijk de wens is. Scholen verwachten in de nabije toekomst een behoorlijke uitbreiding (soms een verdubbeling na een jaar) van hun aanbod. Ook verwachten zij in de toekomst dat er relatief meer beroepsspecifieke keuzedelen zullen worden aangeboden.

Er zijn verschillende redenen om te kiezen voor zo’n ‘groeimodel’. Een daarvan is de logistiek, waar nog behoorlijk mee geworsteld wordt. Een andere reden is dat de systemen die de meeste scholen gebruiken het werken met keuzedelen nog niet in volle breedte konden en kunnen ondersteunen. Klein beginnen en uitbreiden wanneer logistiek en systemen op orde zijn, is dan ook wenselijk om grip te houden op de veranderingen.

Processen rond keuzedelen niet eenvoudig

Wat opvalt is dat de opvatting van het idee van keuzedelen – betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, keuze voor student, mogelijkheid te profileren voor zowel school als student – als positief ervaren wordt. De uitvoering is wel lastig. Scholen zoeken naar manieren om de processen rondom keuzedelen binnen de school in te richten. Daarbij moeten scholen ook rekening houden met processen van andere partijen, die niet altijd lopen zoals gewenst. Komen tot nieuwe keuzedelen of koppelingen bij SBB wordt regelmatig ervaren als een moeizaam proces.

Logistieke uitdagingen en oplossingen

Keuzedelen zijn voor meerdere scholen aanleiding geweest om opnieuw naar de logistiek van hun onderwijsprogramma te kijken. Daarbij komen stevige uitdagingen kijken: klassen moeten gevuld worden, onderwijstijd moet geprogrammeerd worden, er moet onderwijsmateriaal én docenten beschikbaar zijn, aanbod én keuzes moet worden vastgelegd, etc. En dat allemaal terwijl studenten de vrijheid moeten houden om te kiezen. Scholen doen ervaring op met deze logistiek en zoeken daarbij naar oplossingen.

Een van de logistieke oplossingen om bovenstaande voor elkaar te krijgen, is om keuzedelen over locaties heen te programmeren. We horen dit met name terug bij kleinere scholen met kleinere klassen. Zo kan er ondanks de beperkte groep leerlingen meer volume gecreëerd worden en toch een mooi aanbod worden samengesteld waaruit studenten kunnen kiezen. Deze nieuwe manier van programmeren gaat voor nieuwe ontdekkingen zorgen: gaan leerlingen voor een keuzedeel naar een andere locatie reizen? En hoe zit dat met docenten? Hier worden nu de eerste ervaringen mee opgedaan.

De systemen die deze logistiek moeten ondersteunen voldoen lang niet altijd aan de wensen en dat kan voor problemen zorgen bij scholen. Het wordt dan bijvoorbeeld lastig om overzicht te houden op het aanbod, het aanbieden van keuzedelen voor studenten en de keuzes die studenten maken. Aan de ontwikkeling van deze systemen wordt door scholen zelf en door ICT-partners gewerkt.

Examineren van keuzedelen: een verzwaring

Keuzedelen moeten geëxamineerd worden, de uitdaging ligt hoe dat te doen. Bij het werken met keuzedelen is sprake van een stevige verzwaring van de inspanningen voor examinering ten opzichte van de situatie vóór de herziening . De examens zijn soms omvangrijk en er moet vaker geëxamineerd worden, dit wordt ervaren als een buitenproportionele inspanning voor een relatief klein onderdeel van de opleiding.

Daarnaast is er lang niet voor alle keuzedelen (passend) examenmateriaal beschikbaar (hier zal ook tijdens de Conferentie Onderweg met keuzedelen aandacht aan worden besteed). Het gebrek aan materiaal heeft ook effect op het aanbod. Sommige scholen kiezen ervoor dat wanneer er geen materiaal beschikbaar is, dat het keuzedeel niet in het aanbod wordt opgenomen. Ook zijn niet alle keuzedelen even geschikt om te examineren. Bijvoorbeeld over het keuzedeel Voorbereiding hbo wordt gezegd dat het beoordelen van een student op zijn/haar oriëntatie voor een vervolgopleiding niet passend is. 

Aan deze uitdagingen wordt hard gewerkt: er komt steeds meer materiaal beschikbaar en het register wordt geëvalueerd. Daarbij wordt goed gekeken naar de omschrijving van keuzedelen, ook vanuit het perspectief van examinering om zo de veelheid aan examens te beperken. Scholen geven daarnaast aan zelf scherper te kijken naar de omvang van examens wanneer zij deze zelf ontwikkelen én daar kritischer in te zijn in contact met uitgevers.

Aandachtspunt: Vastleggen keuze student

Een aandachtspunt dat we mee willen geven is het tijdig vastleggen van de keuze voor keuzedelen van studenten. In een aantal gesprekken hebben we het signaal gekregen dat de keuze van een student soms een aantal maanden of een (half) jaar later wordt vastgelegd op de OOK. In die tijd volgt de student het keuzedeel wel. Dat het vastleggen van deze keuze tijd kost heeft onder meer te maken met de administratieve uitdaging. Het is daarbij wel belangrijk bewust te zijn dat dit risico’s met zich meebrengt nu we zien dat het register in beweging is. Wanneer de keuze van de student nog niet is vastgelegd en het keuzedeel verdwijnt of intussen wijzigt in het register, dan kan de student geen rechten meer ontlenen aan het gevolgde keuzedeel. Het keuzedeel telt dan niet meer mee voor het diploma en de keuzedeelverplichting.

Stap naar flexibilisering

De ervaringen van scholen in het werken met keuzedelen lopen uiteen. Voor scholen is de uitvoering een echte uitdaging, waarbij we ook allerlei mooie oplossingen voorbij zien komen. We merken dat scholen keuzedelen zien als een eerste stap richting flexibilisering van het onderwijs en dat de kans om met die flexibilisering aan de slag te gaan volop benut wordt.
  • Delen
Wij gebruiken cookies om het bezoeken van onze website gemakkelijk en gebruiksvriendelijk te maken. Lees meer over cookies.